IV. ÖZEL HUKUK YARGISI - CEZA YARGISI AYRIMI
Hem özel hukuk yargısında, hem de ceza yargısında amaç, gerçeğe ulaşmaktır. Ancak Öğretide bazı yazarlar, ceza yargılamasının amacını maddi gerçeği, özel hukuk yargısının amacını ise biçimsel (şekli) gerçeği bulmak olarak ifade etmişlerdir.
Özel hukuk yargısında, yasa! kanıt sistemi geçerli olmasına karşın, ceza yargısında vicdani kanıt sistemi geçerlidir. Yasal kanıt sisteminde hangi olguların, hangi ispat araçlarıyla nasıl ispatlanacağı yasayla belirlenmiştir. Oysa vicdani kanıt sisteminde, her şey kanıt olabilir.
Özel hukuk yargısında, bireysel yarar; ceza yargısında İse kamu yararı ön plandadır. V. ÖZEL HUKUK YARGISININ YERİ
Özel hukuk yargısı bir yönüyle Özel hukuka daha yakındır. Çünkü:
1. Birkaç istisna dışında, kişileri dava açmaya zorlayan bir kural yoktur. Yasayla belirtilen özel durumlar dışında, hiç kimse kendi lehine olan bir davayı açmaya zorlanamayacağı gibi; açmış olduğu davasından da feragate zorlanamaz.
2. Taraflar, dava konuları üzerinde özgürce tasarruf edebilirler. Sözgelimi davacı davasından feragat edebilir; davalı davayı kabul edebilir.
3. Taraflar, yasanın açıkça İzin verdiği durumlarda, yetki sözleşmesi yaparak, yeni bir yetkili mahkeme belirleyebilirler (yetkisiz bir mahkemeyi yetkilendirilebilirler).
4. Yasa (kanun) yoluna başvurmak, taraflar için yükümlülük değildir; haktır.
5. Devlet mahkemeleri dışında, hakem mahkemeleri aracılığıyla da uyuşmazlıklar giderilebilir.